WWW.NEW.PDFM.RU
БЕСПЛАТНАЯ  ИНТЕРНЕТ  БИБЛИОТЕКА - Собрание документов
 

«Staro w Rosyjskim sowniku asocjacyjnym Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica Rossica 7, 14-19 14 | Folia Linguistica Rossica 7 Anna Brodecka (Uniwersytet dzki) Koncepty ...»

Anna Brodecka

Koncepty "Dziecistwo, Modo i

Staro w Rosyjskim sowniku

asocjacyjnym"

Acta Universitatis Lodziensis. Folia Linguistica Rossica 7, 14-19

14 | Folia Linguistica Rossica 7

Anna Brodecka

(Uniwersytet dzki)

Koncepty Dziecistwo, Modo i Staro

w Rosyjskim sowniku asocjacyjnym

Wprowadzenie

Na zasygnalizowane w tytule artykuu opracowanie leksykograficzne

„Русский ассоциативный словарь skadaj si rezultaty eksperymentu asocjacyjnego, obejmujcego reprezentatywn grup respondentw poproszonych o spontaniczne reakcje na szereg sw-bodcw za pomoc pierwszego sowa lub krtkiego zwrotu, jaki przychodzi im na myl. Uzyskane w ten sposb odpowiedzi, czyli asocjacje werbalne, definiowane s jako „овнешнение с помощью вербальных знаков связи между психическими явлениями, при которой предъявление вербального стимула влечет за собой появление вербальной реакции [Уфимцева 2008: 16] .

Eksperyment asocjacyjny, wywodzcy si z psychologii pocztku XX wieku, sta si jednym z narzdzi badawczych w pracach jzykoznawcw. Dane uzyskiwane w przedsiwziciach zakrojonych na szerok skal znajduj rnorodne zastosowanie w praktyce jzykoznawczej, o czym wiadczy fragment wstpu do „Sownika asocjacyjnych norm jzyka rosyjskiego („Словарь ассоциативных норм русского языка), ktry ukaza si w 1977 roku i by

pierwszym tego typu wydawnictwem na gruncie rosyjskiej psycholingwistyki:

Имея объективные данные относительно типичных или стереотипных ассоциаций на слова русского языка, мы можем использовать эти данные в самых различных сторонах обучения – от составления словарей до отбора фразеологизмов, от установления оптимальных способов семантизации до анализа культуроведческих проблем [Леонтьев 1977: 217] .



Koncept jako fragment jzykowego obrazu wiata Postulat nawoujcy do uwzgldnienia wynikw eksperymentw lingwistycznych nie traci na aktualnoci i formuowany jest w ramach paradygmatu kognitywnego oraz kulturologicznego we wspczesnym jzykoznawstwie .

Materia asocjacyjny uchodzi za cenne rdo informacji przy rekonstrukcji konceptu odzwierciedlajcego wiadomo jzykow i kulturow przedstawicieli

okrelonej zbiorowoci. Rozwaania nad problematyk konceptu w jzykoznawstwie rosyjskim syntetyzuje nastpujca definicja tego terminu:

Концепт – сложившаяся совокупность правил и оценок организации элементов хаоса бытия, детерминированная особенностями деятельности представителей данного лингвокультурного сообщества, закрепленная в их национальной картине мира и транслируемая средствами языка в их общении [Прохоров 2004: 189] .

Koncepty „Dziecistwo”, „Modo” i „Staro”… | 15 Struktura konceptu rozpatrywana jest w kategoriach analogicznych do budowy znaczenia leksykalnego, z wyrnieniem komponentw odpowiadajcych jdrowym i peryferyjnym cechom semantycznym [Попова, Стернин 2001: 58]. Przedmiotem dyskusji i kwesti otwart w jzykoznawstwie pozostaje metoda badania wymienionych skadnikw w treci konceptu oraz wybr materiau jzykowego bdcego ich reprezentacj .

Lingwistyka kognitywna opisuje koncept jako jednostk wiadomoci, konstrukt mentalny, ktry manifestuje si nie tylko poprzez znaki jzykowe

– jest on take sprzony z wyobraeniami oraz emocjami, te z kolei nie zawsze mog by w peni wyraone za pomoc dostpnych rodkw werbalnych [Попова, Стернин 2001: 37–38]. Dlatego jzykoznawstwo kognitywne z jdrem konceptu utosamia najbardziej wyraziste obrazy, majce subiektywny charakter, uwarunkowany osobistym dowiadczeniem czowieka [Попова, Стернин 2001: 58] .





Inna interpretacja gosi, i skadniki jdrowe mona okreli, odwoujc si do danych leksykografii i definicji sownikowych leksemw werbalizujcych koncept. Kolejna teoria zakada, e to wanie reprezentatywny materia asocjacyjny ujawnia nie tylko indywidualne, lecz i normatywne komponenty w treci konceptu, ktre tworz jdro odznaczajce si psychologiczn realnoci [Крючкова 2008] .

Analiza materiau jzykowego Ju codzienne obserwacje pozwalaj stwierdzi, i ludzie, okrelajc za pomoc rodkw jzykowych istoty ywe, w tym siebie nawzajem, a take nieoywione elementy otaczajcego ich wiata, niezwykle czsto odwouj si do takiego aspektu charakterystyki jak wiek. wiadczy to o doniosej roli, jak dana kategoria jzykowo-pojciowa odgrywa w procesie postrzegania, wartociowania i interpretacji rzeczywistoci .

Wybrane koncepty wieku okrelono kluczowymi sowami Dziecistwo (Детство), Modo (Юность, Молодость) i Staro (Старость). Te wanie leksemy posuyy jako sowa-bodce wywoujce skojarzenia werbalne, ktre stay si przedmiotem opisu w niniejszym artykule. Materia zaczerpnito z elektronicznej wersji „Rosyjskiego sownika asocjacyjnego. Dane zamieszczone w nawiasie kwadratowym przy charakteryzowanych jednostkach leksykalnych wskazuj na liczb respondentw, ktrzy udzielili okrelonej odpowiedzi, jeli wystpia ona czciej ni raz. Przy sowach-kluczach zawarta jest informacja o oglnej liczbie reakcji na dany bodziec .

Koncept Детство [111] Odpowied счастливое [14] jako reakcja na bodziec детство odznacza si najwysz frekwencj. Na drugim miejscu pod wzgldem czstotliwoci znalaz si przymiotnik трудное [11]. Ankietowani reaguj take za pomoc sw тяжелое [6], сложное. Jednak spord analizowanych skojarze wyania si grupa rnorodnych asocjacji wartociujcych dany okres ycia dodatnio. Dziecistwo charakteryzuj okrelenia: светлое [3], беззаботное [2], хорошее [2], безбедAnna Brodecka ное, золотое, милое, отличное, радостное, сладкое, чистое. Wyranie pozytywne konotacje ujawniaj take przykady: блаженство, праздник, хорошая пора, хорошо oraz szereg odpowiedzi: лето, море = солнце, мороженое, солнце. Niektre skojarzenia wskazuj na relacj dziecistwo – miejsce: в деревне, дворовое, деревенское, дом. Ostatnia reakcja moe nie dodatkowe sensy i wiza si z pojciem rodziny. Znamienne dla rosyjskich respondentw jest to, i manifestuj oni swoje uczucia, uywajc zdrobnie [Iwan 2008: 258]. Asocjacje wyraone za pomoc form deminutywnych sugeruj emocjonaln, nacechowan czuoci postaw ankietowanych wobec wieku dziecicego: песочек, яблонька .

W wiadomoci uczestnikw eksperymentu dziecistwo upywa szybko, przynaley do przeszoci oraz sfery mglistych niekiedy wspomnie. Ilustruj to przykady: прошло [10], воспоминания, вспоминать, давно, забыть, проходит быстро, это было давно. Bodziec детство u jednego z ankietowanych budzi uczucia werbalizowane sowem жаль, bdcym niekiedy wyrazem smutku po bezpowrotnej utracie czego bliskiego, drogiego czowiekowi .

Koncepty Юность [207] i Молодость [102] Koncepty wieku w mentalnoci uytkownikw jzyka s ze sob blisko powizane, co potwierdzaj nastpujce odpowiedzi o najwyszej czstotliwoci: na bodziec молодость – antonim старость [11], za na haso юность – reakcja молодость [23]. Bogaty zbir asocjacji wskazuje na zdecydowanie pozytywny wizerunek modoci w oczach respondentw. Leksem молодость ankietowani okrelaj za pomoc epitetw прекрасная [2], бодрая, счастливая, цветущая .

Do modoci odnosi si take szereg dodatnio nacechowanych charakterystyk wyraonych rzeczownikami: красота [4], радость [4], веселье [2], свежесть [2], энергия [2], здоровье, свобода. Inne odpowiedzi zawierajce pochwa danego etapu ycia to: здорово, ОК, это хорошо .

Analogiczny obraz rysuje si w reakcjach na sowo-bodziec юность. Charakteryzowany okres ycia ankietowani utosamiaj ze szczciem, wesooci i radoci: радость [5], веселая [2], счастливая [2], счастье. Niektre z odpowiedzi nawizuj do sfery uczu: любовь [3], любить, пора очарования, романтика, чувство. Wysok ocen modoci wyraaj te reakcje: прекрасная [4], лучшее, лучшее время, лучшие твои годы, прекрасно, хороша, хорошая, хорошо. W dodatnio wartociowany obraz danego etapu ycia wpisuj si rwnie asocjacje: золотая пора, красота, надежда, свобода oraz skojarzenia z por wiosenn, wieoci i wiatem: весна [2], свежесть [2], свежий ветер, светлая пора, светлый. Wczesn modo respondenci wi take z beztrosk oraz zabaw i rozrywk: беззаботная [6], беспечная [3], беззаботное время, беспечность, безмятежная и девочки, веселье, приколы, разгул .

W wiadomoci rosyjskich respondentw wyranie zaznacza si taka charakterystyka modoci, jak nietrwao oraz fakt przemijania. Potwierdzaj to nastpujce reakcje na bodziec: молодость: прошла [6], уходит [3], кончается, молодость = куда ты уходишь?, одна, пропала, проходит, проходящая, прощай, скоро пройдет, увяла, ушедшая, это не вечно. Podobne asocjacje przywouje Koncepty „Dziecistwo”, „Modo” i „Staro”… | 17 leksem юность: прошла [4], быстротечная [3], проходит [3], одна [2], быстро пролетела, закат, коротка, мимолетная, отцвела, прошедшая, прошлое, ушедшая .

Nieliczne reakcje na sowa молодость i юность pozwalaj zinterpretowa

ich znaczenie jako og cech i waciwoci, ktre mona chroni i zachowa:

вечная [2], беречь; вечна .

Odpowiedzi моя [13] na haso юность oraz моя [7], наша [2], моя светлая okrelajce leksem молодость wiadcz o tym, e dany okres ycia ma dla respondentw du warto osobist i sentymentaln .

Negatywne charakterystyki mona wskaza przede wszystkim w reakcjach na bodziec юность, ktry uzyska wiksz ogln liczb odpowiedzi: глупость [3], беднота, ветреность, дурачество, грусть, печаль, проблемы, рана, трудная, хамство. Nie tworz one jednorodnej w planie semantyki grupy asocjacji .

Kolorem symbolizujcym modo oraz implikujcym takie jej cechy, jak niedojrzao oraz brak dowiadczenia jest barwa zielona, do ktrej nawizuje paremiologia i frazeologia. Ziele przywoywana jest rwnie w odpowiedziach badanych: зеленая, зеленость, зелень (bodziec молодость), зелено, зеленый (bodziec юность) .

Koncept Старость [102] Najczstsza odpowied na sowo-bodziec nazywajce podeszy wiek odtwarza znane porzekado – не радость [44]. Podobna reakcja to не в радость [6] .

Rnorodne skojarzenia wskazuj na nieuchronno staroci: близка, будет, неизбежно, подходит, приближается, придет. Nieliczne odpowiedzi informuj o jej nastpieniu: пришла [2]. Jedna z osb zareagowaa stwierdzeniem еще не скоро .

Wymieniane przez respondentw negatywne charakterystyki akcentuj przede wszystkim fizyczne przejawy starzenia si, ktre pozbawiaj czowieka si i samodzielnoci, np. дряхлость [3], дряхлая [2], беспомощность, болезнь, немощный. Staro utosamiana jest take ze schykiem ycia, co wyraa odpowied конец. Dwch respondentw wspomina o mierci – смерть [2]. Staro kojarzy si take z samotnoci, co zaznaczyy dwie osoby poprzez reakcje одинокая, одиночество. Na niekorzystny obraz staroci skada si take brak odpowiedniego zabezpieczenia materialnego, co sygnalizuje odpowied необеспеченная. Inne asocjacje wiadczce o negatywnym stosunku ankietowanych do sdziwego wieku to беда, жалко, не хочу, скука, тяготит .

Podsumowanie Przedstawiony materia jzykowy, charakteryzujcy kolejne etapy ycia czowieka, pozwala stwierdzi, i dziecistwo oraz modo zazwyczaj wartociowane s pozytywnie, za ze staroci wie si zdecydowanie wicej asocjacji negatywnych. W analizowanych odpowiedziach na sowo-bodziec старость tylko dwa razy wystpia taka podana cecha, jak мудрость [2]. Jeden z respondentw wspomnia o szacunku – уважение. Na negatywny odbir staroci wpywa przede wszystkim identyfikowanie osoby w podeszym wieku z czowiekiem niedonym, chorym i sabym oraz semantyka leksemu старость, poAnna Brodecka zbawiona konotacji pozytywnych, o czym wiadczy nastpujca definicja tego

sowa:

Наступающий после зрелости возрастной период жизни, в который происходит постепенное ослабление деятельности организма [Кузнецов 2003: 1261] .

Dostrzeone prawidowoci pozwala ujawni take analiza materiau jzykowego w kierunku od bodca do reakcji, gdzie leksem nazywajcy wiek wystpuje w charakterze reakcji na inne sowo. Bodcem, ktry najczciej przywouje reakcj старость jest sowo немощь [53]. Z kolei szereg sw-bodcw wywoujcych w wiadomoci badanych reakcj детство tworzy grup rzeczownikw konkretnych – wiele z nich nazywa takie atrybuty dziecistwa, jak przedmioty zwizane z zabaw i dziecic rozrywk oraz wczesnoszkoln nauk, np. букварь [3], велосипед [3], качели [3], кукла [3], самокат [3], пластилин [2], скакалка [2], игрушка, карусель, мопед, прыгалка. Na pozytywny wizerunek modoci skadaj si liczne asocjacje wyraone rzeczownikami abstrakcyjnymi. Moe by to uwarunkowane faktem, i obraz modoci czsto podlega poetyzacji i idealizacji w literaturze i kulturze. Rwnie upyw czasu wzmacnia pozytywne konotacje zwizane z dziecistwem i modoci w mentalnoci uytkownikw jzyka .

Przedstawione w niniejszym artykule reakcje nie tylko wyraaj wartociowanie bd wskazuj na typow dla danego leksemu czliwo. Mog one take stanowi nawizania do tekstw bd tytuw utworw muzycznych, literackich oraz filmowych, skrzydlatych sw, popularnych powiedze, np. О моя юность! О моя свежесть! (cytat pochodzcy z powieci Mikoaja Gogola „Martwe dusze; skrzydlata fraza, ktra w ironicznym lub patetycznym tonie wyraa tsknot za modoci) [Берков, Мокиенко, Шулежкова 2005: 344];

Тяжелое детство, / нехватка витаминов / тринадцатый этаж, скользкий подоконник… (o nieumiejtnoci rozmwcy co zrobi, poj‘) [Белянин, Бутенко 1994: 159]. Blisko dziecistwa i wczesnych lat modzieczych wyraaj nastpujce odpowiedzi na bodziec детство: юность [7], отрочество [4], отрочество = юность [2], и юность. Sekwencja sw детство, отрочество, юность przywodzi te na myl trylogi Lwa Tostoja, co najpeniej odzwierciedla reakcja отрочество и юность Толстого1. Tytuy literackie odtwarzaj take asocjacje Темы2 [4] oraz Никиты3 [2]. Na podstawie wymienionych utworw zrealizowano te filmy4. Odpowied угол jest niejednoznaczna – mimo to warto j przytoczy, odnotowujc skojarzenia z krgu literatury, gdy pobrzmiewaj w niej echa twrczoci Pawa Kogana 5. Reakcje respondentw na bodziec юность nawizuj do tytuw filmw: Петра6 [4], Максим, Максима7. Sowo to jest take tytuem czasopisma, o czym wspomniao piciu badanych, odpowiadajc журнал [5] .

Л. Н. Толстой, „Детство (1852), „Отрочество (1854), „Юность (1857) .

Н. Г. Гарин-Михайловский, „Детство Темы (1892) .

3 А. Н. Толстой, „Детство Никиты (1920-1922) .

4 „Детство. Отрочество. Юность (spektakl telewizyjny z 1973 roku), П. Н. Фоменко (re.);

„Детство Темы (1991), Е. В. Стрижевская (re.); „Детство Никиты (1992), А. А. Зеленов (re.) .

5 Я с детства не любил овал, / Я с детства угол рисовал! – synny kocowy fragment wiersza P. D. Kogana „Гроза (1936) [Коган 1977: 47] .

6 „Юность Петра (1980), С. A. Герасимов (re.), ekranizacja powieci A. N. Tostoja „Piotr

–  –  –

Bibliografia Iwan K. [2008], Концепт «ДЕВОЧКА» в языковой картине мира поляков и русских, [w:] Polski sownik asocjacyjny z suplementem, R. Gawarkiewicz, I. Pietrzyk, B. Rodziewicz, Szczecin, s. 247–260 .

Белянин В. П., Бутенко И. А. [1994], Живая речь, Москва .

Берков В. П., Мокиенко В. М., Шулежкова С. Г. [2005], Большой словарь крылатых слов русского языка, Москва .

Караулов Ю. Н., Сорокин Ю. А., Тарасов Е. Ф., Уфимцева Н. В., Черкасова Г .

А. [1994–1998], Русский ассоциативный словарь, http://tesaurus.ru/dict/dict.php .

Коган А. [1977], Стихи и судьбы, Москва .

Крючкова Н. В. [2008], Лексикографические и экспериментальные данные в раскрытии содержания концептов, http://sun.tsu.ru/mminfo/000063105/315/image/315pdf .

Кузнецов С. А. (ред.) [2003], Большой толковый словарь русского языка, СанктПетербург .

Леонтьев А. А. [2009], Общие сведения об ассоциациях и ассоциативных нормах, [в:]

Актуальные проблемы современной лингвистики, Чурилина Л. Н. (сост.), Москва, c. 217–219 .

Попова З. Д., Стернин И. А. [2001], Очерки по когнитивной лингвистике, Воронеж .

Прохоров Ю. Е. [2004], В поисках концепта, Москва .

Уфимцева Н. В. [2008], Ассоциативные словари слaвянских языков, [w:] Polski sownik asocjacyjny z suplementem, R. Gawarkiewicz, I. Pietrzyk, B. Rodziewicz, Szczecin, s. 15–31 .

–  –  –

The article presents the analysis of concepts of Childhood‘, Youth‘ and Old Age‘ based on the material taken from the Russian Associative Dictionary. The spontaneous verbal reactions show that the stimulus-words Childhood‘ and Youth‘ carry mainly positive connotations for the respondents, whereas Old age‘ evokes negative ones.

Похожие работы:

«Учебно-методический комплекс дисциплины Проблемы современной географии Лекции по курсу " Проблемы современной географии" Лекция 1. Методолого-культорологические основы географического знания. Основные вопросы.1. Содержание и с...»

«В.Б. Кошаев КУЛЬТУРОЛОГИЧЕСКАЯ МАКСИМА ИСКУССТВОВЕДЕНИЯ В СРЕДСТВАХ ОБЩЕЙ ТЕОРИИ ИСКУССТВА В статье рассматривается соотношение проблем искусствоведения и культурологии с функциями философии. Это необходимо для у...»

«УДК 811.554 Атласова Элида Спиридоновна Atlasova Elida Spiridonovna кандидат филологических наук, Candidate of Philology, доцент кафедры северной филологии associate professor of the Chair of Института языков и культур philology of the North, народов Северо...»

«Смирнова Наталья Сергеевна Межкультурная компетентность как предмет социальнофилософского анализа в современной Германии 09.00.11Социальная философия Автореферат диссертации на соискание ученой степени кандидата философских наук Архангельск 2007 Работа выполнена на кафедре философии ГОУ ВПО "Поморского государственного университета имени...»

«2008 ВЕСТНИК ПОЛОЦКОГО ГОСУДАРСТВЕННОГО УНИВЕРСИТЕТА. Серия А УДК 821.112.2.09 ВИЛЬГЕЛЬМ ГАУФ КАК КРИТИК И ТЕОРЕТИК ТРИВИАЛЬНОЙ ЛИТЕРАТУРЫ: К ВОПРОСУ ОБ ЭСТЕТИЧЕСКИХ ВЗГЛЯДАХ ПИСАТЕЛЯ Н.И. АВГУСТИНОВИЧ (Полоцкий...»

«Пояснительная записка Программа учебного предмета "Ансамбль" является частью дополнительной предпрофессиональной программы в области музыкального искусства в соответствии с Федеральными государственными требованиями (ФГТ) по программе "Фортепиано". Характеристика учебного предмета, его место и роль в образовательном...»

«Администрация города Нижний Тагил УПРАВЛЕНИЕ УПРАВЛЕНИЕ УПРАВЛЕНИЕ ПО ОБРАЗОВАНИЯ КУЛЬТУРЫ РАЗВИТИЮ ФИЗИЧЕСКОЙ КУЛЬТУРЫ, СПОРТА И МОЛОДЕЖНОЙ ПОЛИТИКИ ПРИКАЗ № 1443 ПРИКАЗ № 76 ПРИКАЗ № 173 от 30.07. 2014г.от...»

«Визуальная социология Socjologia wizualna Fotografia jako metoda badawcza Piotr Sztompka Петр Штомпка Визуальная социология Фотография как метод исследования Учебник для студентов высших учебных заведений, получающих образование по направлению (специальности) "Социология" Москва Логос 2007 УДК316.1/.2 ББК60.5 Ш92 Настоящая публикац...»






 
2018 www.new.pdfm.ru - «Бесплатная электронная библиотека - собрание документов»

Материалы этого сайта размещены для ознакомления, все права принадлежат их авторам.
Если Вы не согласны с тем, что Ваш материал размещён на этом сайте, пожалуйста, напишите нам, мы в течении 1-2 рабочих дней удалим его.